راهنمای کامل اقامت کردستان عراق برای ایرانیان (۲۰۲۶): انواع، هزینه ها، کفیل و مجوز کار

اقامت (به کردی: ئیقامە) در اقلیم کردستان عراق کارتی است که مدیریت های اقامت اربیل، سلیمانیه و دهوک زیر نظر وزارت داخلهٔ اقلیم صادر می کنند؛ مبنای قانونی آن قانون اقامت اتباع خارجی شماره ۷۶ سال ۲۰۱۷ عراق و دستورالعمل شماره ۱ سال ۲۰۲۱ است. کارت استاندارد شش ماهه یا یک ساله است و در مسیر شرکتی سالانه تا سقف ۹ سال تمدید می شود. ایرانیان بدون ویزای قبلی وارد اقلیم می شوند و ۳۰ روز مهلت دارند؛ برای ماندن بیشتر باید پیش از پایان مهلت، ویزای ورود را به کارت اقامت تبدیل کنند: طبق تعرفهٔ رسمی ۲۰۲۱ که تا بهار ۲۰۲۶ همچنان مبنای صفحات رسمی دولت اقلیم است، ۳۰۰٬۰۰۰ دینار تبدیل به علاوهٔ ۱۵۰٬۰۰۰ صدور کارت و ۲۵٬۰۰۰ کارمزد اداری. در این راهنمای کوردآف، انواع اقامت، کفیل، فرایند و مدارک، هزینه ها با تاریخ، مجوز کار، اقامت سرمایه گذاری و جریمه ها را قدم به قدم مرور می کنیم.

انواع اقامت در اقلیم کردستان عراق

بر اساس کاتالوگ رسمی خدمات دولت اقلیم (services.gov.krd، صفحات مدیریت های اقامت، نسخه های آرشیو مارس و آوریل ۲۰۲۶)، مسیرهای اصلی گرفتن کارت اقامت این ها هستند:

• اقامت از طریق شرکت های اقامت و ویزا (مسیر رایج کاری): همان شرکتی که ویزای بازدید را صادر کرده باید کارت اقامت را بگیرد؛ قرارداد کار، فرم ۱۸ (A و B) و فرم ۲۰ یا نامهٔ وزارت کار لازم است. اعتبار ۶ ماه یا ۱ سال با تمدید سالانه تا سقف ۹ سال؛ شرکت مسئولیت حقوقی و مالی کامل فرد را می پذیرد.
• اقامت از طریق نهادهای دولتی: برای خارجیان شاغل در نهادهای دولت اقلیم؛ اعتبار ۶ ماه یا ۱ سال.
• اقامت با ضمانت شخصی (کفیل): کارفرمای شخصی — مثلا برای کارگر خانگی — با پر کردن فرم های ۱۵ و ۱۶ ضامن می شود و قرارداد کار باید به تایید مدیریت کار برسد.
• اقامت دانشجویی: برای دانشجویان خارجی ۱۸ سال به بالا با نامهٔ پشتیبانی مرکز آموزشی؛ اعتبار ۶ ماه یا ۱ سال.
• اقامت از طریق سازمان های بین المللی و NGO ها: خانوادهٔ فرد هم با پشتیبانی مدیریت تامین اجتماعی کارت اقامت می گیرند.
• اقامت خانوادگی/همسر: برای زوجی که یک طرف عراقی و طرف دیگر خارجی است؛ برای پیوند خانوادگی و انتقال پرونده، سند ازدواج لازم است.
• اقامت سرمایه گذار (اعلام ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵): اقامت ۳ تا ۵ ساله با تایید هیئت سرمایه گذاری اقلیم، یا اقامت ۱ تا ۳ ساله با خرید واحد مسکونی به ارزش حداقل ۵۰٬۰۰۰ دلار در پروژه های سرمایه گذاری مصوب؛ همسر، فرزندان زیر ۱۸ سال و والدین هم اقامت هم مدت می گیرند.

نظام کفیل (ضامن) چگونه کار می کند؟

تقریبا برای همهٔ مسیرها یک «ضامن» لازم است: شهروند عراقی دارای کارت اطلاعات اقلیم، شرکت ثبت شده/کارفرما، یا شرکت اقامت و ویزا. طبق مادهٔ ۱ بند ۱۰ دستورالعمل ۱/۲۰۲۱، هر شخص حقیقی حداکثر ضامن ۳ نفر خارجی می شود (اعضای یک خانواده مستثنا هستند). کارمندان نیروهای امنیت داخلی، پیشمرگه و کارمندان امنیتی یا فدرال حق کفالت ندارند.

ورود ایرانیان به اقلیم و مهلت ۳۰ روزه

بر پایهٔ منابع سفر فارسی زبان (دسترسی ۲۰۲۶-۰۷-۱۷)، ایرانیان برای ورود به اربیل، سلیمانیه و دهوک نیاز به ویزای قبلی ندارند و تا ۳۰ روز می مانند؛ مهلت با هر بار خروج و ورود مجدد تجدید می شود. این جزئیات هنوز مستقیما از منبع رسمی دولت اقلیم تایید نشده و باید پیش از سفر راستی آزمایی شود؛ در عمل، در مرزهای زمینی ایران و اقلیم (باشماق، تمرچین، حاج عمران، پرویزخان) مهر ورود ۳۰ روزه زده می شود. نکتهٔ بسیار مهم: طبق UNHCR عراق، ویزای ورود و کارت اقامت اقلیم فقط در سه استان اقلیم معتبر است و برای بغداد و استان های مرکزی و جنوبی عراق اعتبار ندارد؛ تخلف، خطر بازداشت یا دیپورت دارد.

فرایند گام به گام دریافت کارت اقامت

• گام ۱ — ورود با ویزای بازدید یا مهر ورود؛ الزام صریح رسمی: «باید قبل از انقضای ویزا برای کارت اقامت اقدام شود».
• گام ۲ — ثبت نام در مدیریت اقامت استان (اربیل، سلیمانیه یا دهوک)؛ نام متقاضی به صورت الکترونیکی به آزمایشگاه مرکزی بهداشت عمومی ارسال می شود.
• گام ۳ — آزمایش خون در آزمایشگاه مرکزی بهداشت عمومی: غربالگری ایدز (HIV)، هپاتیت B و C، مالاریا و بیلارزیا؛ هزینه ۳۱٬۵۰۰ دینار، جواب ۴۸ ساعته و الکترونیکی. نشانی آزمایشگاه اربیل: روبروی مسجد جلیل خیاط، جادهٔ ۶۰ متری.
• گام ۴ — موافقت امنیتی (آسایش): مصاحبه در مقر آسایش محل دربارهٔ شغل، گرایش سیاسی و پیوندهای خانوادگی، به علاوهٔ تایید مختار محله.
• گام ۵ — مصاحبهٔ وزارت کار (فقط در مسیر ضمانت شخصی/کارگری): کارفرما و کارگر خارجی برای مصاحبه به مدیریت کار می روند.
• گام ۶ — پرداخت هزینه ها در اتاق حسابداری، اسکن مدارک، انگشت نگاری (بیومتریک) و تحویل کارت اقامت.

مدارک لازم

• پاسپورت با حداقل ۶ ماه اعتبار به همراه کپی آخرین مهر ورود به عراق/اقلیم
• سند پشتیبانی محل سکونت (نامهٔ مختار محله)
• نامهٔ پشتیبانی از کارفرما، نهاد یا کفیل به همراه قرارداد کار (در مسیر کاری)
• ۱ قطعه عکس (برای تمدید: کارت اقامت قبلی به علاوهٔ ۱ عکس)
• فرم های رسمی بسته به مسیر: فرم های ۱۵ و ۱۶ برای کفالت شخصی؛ فرم ۱۸ (A و B) و فرم ۲۰ برای مسیر شرکتی
• شرط سنی حداقل ۱۸ سال و نداشتن سوءسابقه (عمل شائنه)

محل مراجعه (ساعت کار ۸:۳۰ تا ۱۴:۳۰): در اربیل، پارک (۳۲) کنار ساختمان پاسپورت (07515192466)؛ در سلیمانیه، محلهٔ نرگس، پشت پمپ بنزین بینایی (05033190574)؛ در دهوک، شیندوخا (07503765276). زمان رسیدگی رسمی: نهاد دولتی ۵ تا ۷ روز، شرکت اقامت و ویزا ۷ تا ۱۰ روز، ضمانت شخصی ۳ تا ۵ روز؛ تجربهٔ وکلای محلی برای تمدید هم حدود یک هفته است (دسترسی ۲۰۲۶-۰۷-۱۷).

هزینه های اقامت — با تاریخ هر رقم

همهٔ نرخ های زیر طبق تعرفهٔ رسمی دستورالعمل شماره ۱ سال ۲۰۲۱ است که تا بهار ۲۰۲۶ همچنان نرخ جاری صفحات رسمی services.gov.krd است؛ بیمهٔ درمانی و مجوز کار هم از فوریهٔ ۲۰۲۵ اضافه شده اند:

• تبدیل ویزای بازدید به کارت اقامت برای اتباع کشورهای بدون نیاز به ویزای قبلی (شامل ایران): ۳۰۰٬۰۰۰ دینار — یک بار در صدور اول (تعرفهٔ ۲۰۲۱، نسخهٔ آرشیو رسمی ۲۰۲۶-۰۳-۲۰)
• تبدیل برای اتباع کشورهای نیازمند ویزای قبلی: ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ دینار — یک بار (تعرفهٔ ۲۰۲۱)
• صدور کارت اقامت: ۱۵۰٬۰۰۰ دینار در هر بار صدور + کارمزد اداری درخواست: ۲۵٬۰۰۰ دینار (تعرفهٔ ۲۰۲۱)
• تمدید کارت (همهٔ انواع): همان ۱۵۰٬۰۰۰ + ۲۵٬۰۰۰ دینار؛ وکلای محلی جمع عملی پرداخت نزد باجه را ۱۷۵٬۰۰۰ دینار گزارش می کنند (دسترسی ۲۰۲۶-۰۷-۱۷)
• جریمهٔ دیرکرد تمدید یا نداشتن مدرک معتبر: ۲۰٬۰۰۰ دینار به ازای هر روز، از فردای انقضا (تعرفهٔ ۲۰۲۱، همچنان جاری در ۲۰۲۶)
• آزمایش خون: ۳۱٬۵۰۰ دینار، با جواب ۴۸ ساعتهٔ الکترونیکی (صفحات رسمی، نسخه های آرشیو ۲۰۲۶)
• بیمهٔ درمانی عراقی برای متقاضیان اقامت: ۳۷۵٬۰۰۰ دینار در سال — الزامی از فوریهٔ ۲۰۲۵ (گزارش Fragomen، ۲۰۲۵-۰۲-۲۶)
• مجوز کار اقلیم: ۱۱۰٬۰۰۰ دینار (حدود ۸۴ دلار) — الزامی از فوریهٔ ۲۰۲۵ (Fragomen و Lexis Middle East، فوریهٔ ۲۰۲۵)
• ویزای الکترونیک اقلیم (در صورت نیاز یا انتخاب): ۱۰۰٬۰۰۰ دینار — این رقم فقط در منبع غیررسمی (ویکی پدیا، دسترسی ۲۰۲۶-۰۷-۱۷) آمده و نیازمند تایید رسمی است

مجوز کار در اقلیم کردستان

کارت اقامت به تنهایی حق کار نمی دهد: از سپتامبر ۲۰۲۴ دولت فدرال و دولت اقلیم اعلام کردند هیچ خارجی بدون مجوز کار از وزارت کار و امور اجتماعی حق کار ندارد و «ویزای ورود به معنای حق کار نیست». از فوریهٔ ۲۰۲۵ مجوز کار با هزینهٔ ۱۱۰٬۰۰۰ دینار در اقلیم الزامی شد. شرایط اصلی:

• آزمون بازار کار: کارفرما باید آگهی شغل را ۳۰ روز در سایت وزارت کار منتشر کند و ثابت کند نیروی محلی واجد شرایط موجود نیست (Fragomen/Lexis، فوریهٔ ۲۰۲۵)
• ارائهٔ مفاصاحساب مالیاتی و بیمهٔ اجتماعی از سوی کارفرما
• تایید قرارداد کار توسط مدیریت کار؛ در مسیر کفالت شخصی، مصاحبهٔ حضوری کارفرما و کارگر در وزارت کار انجام می شود
• بیمهٔ درمانی سالانهٔ ۳۷۵٬۰۰۰ دیناری برای متقاضی اقامت (الزامی از فوریهٔ ۲۰۲۵). نکتهٔ مهم: ممنوعیت موقت ورود کاری آوریل ۲۰۲۵ شامل ۵ ملیت شد اما ایران در آن فهرست نیست (Rudaw، ۲۰۲۵-۰۴-۲۹)

اقامت سرمایه گذاری و اقامت ملکی

در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵ وزارت داخلهٔ اقلیم دو مسیر جدید اعلام کرد: اقامت ۳ تا ۵ ساله برای سرمایه گذار خارجی با تایید هیئت سرمایه گذاری اقلیم (BOI)، و اقامت کاری ۱ تا ۳ ساله برای خریدار واحد مسکونی به ارزش حداقل ۵۰٬۰۰۰ دلار در پروژه های مصوب؛ در هر دو، همسر، فرزندان زیر ۱۸ سال و والدین هم اقامت هم مدت می گیرند و هر دو قابل تمدیدند. توجه: جزئیات اجرایی — از جمله معیار دقیق تایید سرمایه گذار — هنوز شفاف نیست و پیش از هر تصمیم مالی باید از هیئت سرمایه گذاری یا یک وکیل محلی استعلام شود.

ثبت شرکت هم ممکن است: طبق قانون سرمایه گذاری اقلیم (شماره ۴ سال ۲۰۰۶)، سرمایه گذار خارجی می تواند مالک ۱۰۰٪ سرمایهٔ پروژه باشد و از معافیت های مالیاتی برخوردار شود. ثبت نام تجاری الکترونیکی از ۹ ژانویهٔ ۲۰۲۳ در سامانهٔ business.digital.gov.krd فعال است و کارمزد صدور اسم تجاری ۵۰٬۰۰۰ دینار است. حداقل سرمایهٔ اعلام شده در منابع غیررسمی ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ دینار است و باید از مرجع رسمی تایید گرفته شود.

جریمه ها، مهلت ارفاقی ۲۰۲۶ و دام های رایج

جریمهٔ پایهٔ اضافه ماندن یا تمدید نکردن، ۲۰٬۰۰۰ دینار (حدود ۱۴ تا ۱۶ دلار) در روز است. رویداد جاری مهم: به دلیل بسته بودن حدودا ۴۰ روزهٔ حریم هوایی عراق (از ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶)، وزارت داخلهٔ اقلیم در ۲۷ و ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد متخلفان اقامتی فقط ۲۵٪ جریمه های انباشته را بپردازند — بخشش ۷۵٪. Rudaw این مهلت را «۹۰ روز کاری» و KPMG پایان آن را ۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ گزارش کرده اند؛ چون منابع در نحوهٔ شمارش تناقض دارند، تاریخ دقیق پایان را از مدیریت اقامت استعلام کنید. پیش از آن هم بخشش کامل جریمه برای انقضاهای بعد از ۲۸ فوریه تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ برقرار بود. در همین حال اجرا سختگیرانه شده است: عراق از ابتدای ۲۰۲۵ تا ۵ نوامبر ۲۰۲۵ بیش از ۳۵٬۰۰۰ متخلف اقامتی را دیپورت کرد و مجازات ورود غیرقانونی یا سرپیچی از دستور اخراج تا یک سال حبس یا جریمهٔ ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون دینار است.

• همیشه پیش از انقضا اقدام کنید — درخواست اول قبل از پایان ویزا و تمدید قبل از انقضای کارت؛ در کفالت شخصی، جریمهٔ دیرکرد بر عهدهٔ کارفرما/کفیل است.
• اقامت اقلیم فقط در اقلیم معتبر است: عبور از ایست های بازرسی به سمت کرکوک، موصل یا بغداد با کارت اقلیم ریسک بازداشت دارد (UNHCR عراق).
• قاعدهٔ «همان شرکت»: کارت اقامت را باید همان شرکتی بگیرد که ویزای ورود شما را صادر کرده است.
• کفیل نامعتبر انتخاب نکنید: اعضای نیروهای امنیتی، پیشمرگه و کارمندان فدرال حق کفالت ندارند و هر کفیل حقیقی حداکثر ۳ نفر را ضمانت می کند (به جز اعضای یک خانواده).
• روی معافیت آزمایش خون حساب نکنید: طبق گزارش Fragomen، معافیت های سنی قبلی معلق شده و عملا همه باید آزمایش بدهند؛ این مورد نیازمند تایید رسمی است.
• مدت ممنوعیت ورود مجدد پس از دیپورت رسما مشخص نیست؛ پیش از سفر مجدد حتما از مدیریت اقامت یا یک وکیل محلی استعلام حقوقی بگیرید.

قوانین اقامت اقلیم بین ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ چند بار تغییر کرده است؛ پیش از هر اقدام، آخرین تعرفه و شرایط را از مدیریت اقامت استان یا یک وکیل محلی معتبر استعلام کنید.

سوالات متداول