هەواڵێکی خۆش: کارەبای ٢٤ کاتژمێری گەیشتە ملیۆنان کەس لە هەرێمی کوردستان
پرۆژەی ڕووناکی کە لە ١٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ دەستی پێکرد، تا ئۆکتۆبەری ٢٠٢٥ نزیکەی ٤.٥ ملیۆن کەسی خستووەتە ژێر کارەبای ٢٤ کاتژمێری تۆڕی گشتی؛ ئامانج داپۆشینی تەواوی هەرێمە تا کۆتایی ٢٠٢٦. تەعریفەکان پلەبەندین و بەپێی حکومەتی هەرێم، ٨٠٪ی هاووڵاتییان کەمتر لە جاران دەدەن.
بڵاوکردنەوە
هەرێمی کوردستانی عێراق یەکێک لە گەورەترین گۆڕانکارییە ژێرخانییەکانی ساڵانی دواییی تێدەپەڕێنێت. پرۆژەی «ڕووناکی» کە لە ١٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ دەستی پێکرد، هەنگاو بە هەنگاو کارەبای ٢٤ کاتژمێری تۆڕی گشتی دەخاتە جێی مۆلیدەی گەڕەکەکان. بەپێی ڕاگەیاندنی وەزارەتی کارەبای هەرێم، تا ئۆکتۆبەری ٢٠٢٥ نزیکەی ٤.٥ ملیۆن کەس کەوتوونەتە ژێر کارەبای شەو و ڕۆژ و ئامانجی فەرمیش داپۆشینی تەواوی هەرێمە تا کۆتایی ٢٠٢٦.
چی ڕوویدا؟
بۆ چەندین دەیە، کارەبای تۆڕی گشتی لە هەرێم تەنیا بەشێک لە شەو و ڕۆژ بەردەست بوو و خێزانەکان ناچار بوون «ئیشتراکی ئەمپێر» لە مۆلیدە ئەهلییەکانی گەڕەک بکڕن: دوو پسوولە، دوو وایەرکێشی و دەنگی بەردەوامی مەکینەکان. ڕووناکی ئەم هاوکێشەیە دەگۆڕێت: کارەبای جێگیری تۆڕ، یەک کۆنتەر و یەک پسوولە. ئەنجامە بەرچاوەکەش لە پایتەختی هەرێم ئەوەیە کە بەپێی حکومەت (نۆڤەمبەری ٢٠٢٥)، لە هەولێر نزیکەی ٣٥٠ مۆلیدەی ئەهلی کوژاونەتەوە — واتە ماڵئاواییەکی بەرەبەرە لە دووکەڵ و دەنگی مۆلیدەکانی گەڕەک.
تەعریفە نوێیەکان چەندن؟
تەعریفەی پلەبەندی ڕووناکی لە ١٤ی مایسی ٢٠٢٥ لەلایەن پێشەوا هەورامانی، وتەبێژی حکومەتی هەرێم، ڕاگەیەنرا. هەرچی بەکارهێنان بەرزتر بێت، نرخی هەر کیلۆوات کاتژمێرێکیش بەرزتر دەبێت:
- ٠ تا ٤٠٠ کیلۆوات کاتژمێر: ٧٢ دینار بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک (نزیکەی ٠.٠٦ دۆلار)
- ٤٠٠ تا ٨٠٠ کیلۆوات کاتژمێر: ١٠٨ دینار
- ٨٠٠ تا ١٢٠٠ کیلۆوات کاتژمێر: ١٧٥ دینار
- ١٢٠٠ تا ١٦٠٠ کیلۆوات کاتژمێر: ٢٦٥ دینار و ١٦٠٠ تا ٢٠٠٠ کیلۆوات کاتژمێر: ٣٥٠ دینار
- هاوکاریی کاتیی سێ مانگی یەکەم: ٥٠، ٢٥ یان ١٥٪ داشکان بەپێی ڕێژەی بەکارهێنان
بۆ ئەوەی پێوانەکەتان دەست بکەوێت: خێزانێک بە بەکارهێنانی مانگانەی ٦٧٠ کیلۆوات کاتژمێر نزیکەی ٤٦.٧ دۆلار دەدات و بەکارهێنانی قورسی هاوتای «١٠ ئەمپێری بەردەوام» دەکرێت بگاتە ٢٤٨ هەزار دینار (نزیکەی ٢٠٠ دۆلار). خاڵە گرنگترەکەش ئەوەیە کە بەپێی ڕاگەیاندنی حکومەتی هەرێم، ٨٠٪ی هاووڵاتییان بە تەعریفەی ڕووناکی کەمتر لە کۆی پسوولەی پێشووی «تۆڕ + مۆلیدەی گەڕەک» دەدەن.
بەپێی حکومەتی هەرێمی کوردستان: ٨٠٪ی هاووڵاتییان بە تەعریفەی ڕووناکی کەمتر لە کۆی پسوولەی پێشووی تۆڕ و مۆلیدەی گەڕەک دەدەن.
بۆ دانیشتووان و گەشتیاران چ مانایەکی هەیە؟
بۆ دانیشتووان، ڕووناکی واتە سادەیی و ئارامی: بەفرگر و فێنککەرەوەیەک کە چیتر لە نیوەڕۆدا ناکوژێتەوە، یەک پسوولەی ڕوون لە جیاتی دوو پارەدانی جیاواز، و گەڕەکەکانیش بەرەبەرە لە دووکەڵ و دەنگی مۆلیدە ڕزگاریان دەبێت. بۆ گەشتیاران و ئەوانەش کە دەیانەوێت لە هەولێر یان سلێمانی خانوو بە کرێ بگرن، خاڵێکی پراکتیکی گرنگ هەیە: پێش گرێبەست بپرسن ئایا گەڕەکەکە لە ژێر داپۆشینی ڕووناکیدایە یان نا؛ لەو گەڕەکانەی هێشتا نەگەیشتوونەتە ژێر داپۆشین، سیستەمی کۆنی «ئیشتراکی ئەمپێری مۆلیدەی گەڕەک» بە تێچووی مانگانەی گۆڕاو بەپێی وەرز هەر بەردەوامە.
پارەدانی پسوولەش مۆدێرنتر بووە: لە شوباتی ٢٠٢٦ەوە پارەدانە حکومییەکانی هەرێم — بە دەستپێکردن لە پسوولەی کارەبا — چوونەتە سەر سەکۆیەکی دیجیتاڵی پەسەندکراوی بانکی ناوەندیی عێراق و کەناڵەکانی پارەدان بریتین لە ئەپی e-Psule و جزدانە ئەلیکترۆنییەکانی FastPay و AsiaPay و NassWallet و بانکەکانی FIB و جیهان بانک.
پرسیارە دووبارەکان
پرۆژەی ڕووناکی لە کەیەوە دەستی پێکرد؟
لە ١٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ەوە. لەو ڕێکەوتەوە کارەبای ٢٤ کاتژمێری تۆڕی گشتی بەرەبەرە دەخرێتە جێی مۆلیدەی گەڕەکەکان لە هەرێمی کوردستان.
ئێستا چەند کەس کارەبای ٢٤ کاتژمێریان هەیە؟
بەپێی ڕاگەیاندنی وەزارەتی کارەبای هەرێم، تا ئۆکتۆبەری ٢٠٢٥ نزیکەی ٤.٥ ملیۆن کەس کەوتوونەتە ژێر داپۆشین و ئامانجیش داپۆشینی تەواوی هەرێمە تا کۆتایی ٢٠٢٦.
تەعریفەی کارەبای ڕووناکی چەندە؟
پلەبەندە (ڕاگەیاندنی ١٤ی مایسی ٢٠٢٥): لە ٧٢ دینارەوە بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک لە پلەی ٠ تا ٤٠٠ کیلۆوات کاتژمێر دەست پێدەکات و لە پلەی ١٦٠٠ تا ٢٠٠٠دا دەگاتە ٣٥٠ دینار؛ سێ مانگی یەکەمیش هاوکاریی ٥٠ تا ١٥٪ی هەیە.
ئایا بە ڕووناکی پسوولەی خەڵک گرانتر بووە؟
بەپێی ڕاگەیاندنی حکومەتی هەرێم، بە پێچەوانەوە: ٨٠٪ی هاووڵاتییان بە تەعریفەی ڕووناکی کەمتر لە کۆی پسوولەی پێشووی «تۆڕ + مۆلیدەی گەڕەک» دەدەن. بۆ نموونە، خێزانێک بە بەکارهێنانی مانگانەی ٦٧٠ کیلۆوات کاتژمێر نزیکەی ٤٦.٧ دۆلار دەدات.
پسوولەی کارەبا چۆن دەدرێت؟
لە شوباتی ٢٠٢٦ەوە پارەدانی پسوولەی کارەبا چووەتە سەر سەکۆی دیجیتاڵی پەسەندکراوی بانکی ناوەندیی عێراق: ئەپی e-Psule و جزدانەکانی FastPay و AsiaPay و NassWallet و بانکەکانی FIB و جیهان بانک.
ڕووناکی هێشتا تەواو نەبووە — هەندێک گەڕەک هەر چاوەڕوانی داپۆشینن — بەڵام ڕێگاکەی ڕوونە: هەرێمێک کە تێیدا کارەبا چیتر خەمی ڕۆژانە نییە. ئێمە لە کوردۆف ڕەوتی تەواوکردنی ئەم پرۆژەیە تا کۆتایی ٢٠٢٦ بەدواداچوون دەکەین و نوێکارییەکانی بۆ دانیشتووان و گەشتیارانی کوردستان هەر لێرە بڵاو دەکەینەوە.
