موزه امنه سوره که (امنیت سرخ)

معرفی

امنه سوره که از ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۱ مقر شمالی سازمان امنیت عمومی حکومت بعث بود؛ جایی که مخالفان کرد در آن زندانی و شکنجه می شدند. در جریان قیام ۱۹۹۱ به دست پیشمرگه ها افتاد و در سال ۲۰۰۳ به عنوان نخستین موزه عراق درباره جنایات دوران بعث گشوده شد. تالار آینه آن با ۱۸۲ هزار تکه آینه به یاد قربانیان انفال و ۴۵۰۰ چراغ به نشانه روستاهای ویران شده، به همراه سلول های دست نخورده و دیوارهای گلوله باران شده، از تکان دهنده ترین بخش های آن است.

از مقر امنیتی مخفی تا زندان سرخ (۱۹۷۹ تا ۱۹۹۱)

چندی نگذشت که صدام حسین در ژوئیهٔ ۱۹۷۹ قدرت را در عراق به دست گرفت، رژیم بعث تصمیم گرفت در هر استان عراق یک ادارهٔ امنیت عمومی (دائرة الأمن) بسازد. سلیمانیه نخستین استان بود که چنین بنایی در آن ساخته شد؛ طرح ساختمان در آلمان شرقی طراحی شده بود و ساخت آن در سال ۱۹۸۵ به پایان رسید، با سلول های زندان به عنوان آخرین بخش افزوده شده. در آغاز، رژیم به مردم دروغ گفت که این مجموعه فقط یک «ادارهٔ کشاورزی» است. اما از ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۱، همین مجموعه مقر شمالی مدیریت امنیت عمومی وزارت کشور عراق شد؛ جایی که دانشجویان، ملی گرایان کرد و دیگر مخالفان سیاسی — از جمله عرب ها و مسیحیان — زندانی می شدند. بر پایه گزارش های متعدد، بسیاری از زندانیان در آن جا شکنجه و مورد آزار جنسی قرار می گرفتند؛ نامش، «امنه سوره که»، از رنگ سرخ ساختمان گرفته شده است.

قیام ۱۹۹۱ و سقوط دژ امنیتی

در جریان نبرد سلیمانیه، بخشی از قیام سراسری کردها علیه صدام حسین در بهار ۱۹۹۱ پس از جنگ خلیج فارس، نیروهای امنیتی عراق همین مجموعه را به عنوان دژ نهایی خود برای مقاومت برگزیدند. پس از حمله ای که حدود دو ساعت طول کشید، نیروهای پیشمرگه موفق به تصرف کامل مجموعه شدند. بر پایه گزارش ها، میان ۷۰۰ تا ۸۰۰ نفر از پرسنل امنیتی در جریان این تصرف کشته شدند، هرچند برخی از سربازان وظیفه بعدها با میانجی گری مسعود بارزانی، رهبر وقت حزب دموکرات کردستان، مورد عفو قرار گرفتند. سقوط این دژ، پایانی بر یازده سال کارکرد آن به عنوان مرکز بازداشت و شکنجه در سلیمانیه بود و آن را به نمادی از پیروزی قیام کردها در این شهر بدل کرد.

از زندان به موزه: گشایش در سال ۲۰۰۳

پس از سال ها که ساختمان دست نخورده و به عنوان یادبود جنگ باقی مانده بود، امنه سوره که در سال ۲۰۰۳ به عنوان نخستین موزهٔ عراق دربارهٔ جنایات دوران بعث گشوده شد. هیرو ابراهیم احمد، همسر جلال طالبانی رئیس جمهور وقت عراق، نقش مهمی در تبدیل این مکان به موزه ای رسمی برای مستندسازی حقوق بشر داشت. بودجهٔ اصلی این موزه از حزب اتحادیهٔ میهنی کردستان (ی.ن.ک) تأمین شده، همراه با کمک های خانوادهٔ طالبانی و گروه قیوان؛ ورود به آن برای عموم رایگان است و شش روز هفته باز است. امروز مدیریت موزه بر عهدهٔ آکو غریب است که برای آینده برنامه ریزی گسترش آن را دارد: از جمله ساخت موزهٔ فرش کردی با نمایش حدود ۱۲۰۰ قالی دست باف از کردستان و مناطق همسایه، و همچنین موزهٔ نسل کشی با تمرکز بر نسل کشی های کرد و ایزدی.

تالار آینه و آنچه امروز در موزه می بینید

مشهورترین بخش امنه سوره که، تالار آینه است: فضایی که با حدود ۱۸۲ هزار تکه آینه به یاد هر یک از کردهایی که در جریان عملیات انفال کشته شدند، و ۴۵۰۰ چراغ به نشانهٔ روستاهای ویران شدهٔ کردستان، پوشیده شده است. در کنار آن، سلول های اصلی زندان با درهای فلزی و پنجره های میله دار دست نخورده باقی مانده اند و بازدیدکنندگان می توانند وارد آن ها شوند؛ بر دیوارهای برخی سلول ها، متن ها، تاریخ ها، شعارهای ضدرژیم و حتی طرح های دست کشیده ای که زندانیان روزگاری بر جا گذاشته اند، هنوز دیده می شود. در محوطهٔ بیرونی، تجهیزات نظامی به غنیمت گرفته شده از ارتش عراق سابق — از جمله تانک تی-۵۵، نفربر زرهی ام.تی-ال.بی مجهز به ضدهوایی زو-۲۳-۲، خودروی رزمی پیادهٔ ب.ام.پی-۱ و توپخانهٔ هاوتزر ۱۲۲ میلی متری دی-۳۰ — کنار ساختمان سوراخ سوراخ شده از گلوله به نمایش گذاشته شده اند. دیوارهای بیرونی همچنان اثر واضح گلوله ها و ترکش های نبرد ۱۹۹۱ را حفظ کرده اند و بخشی از تجربهٔ بازدید محسوب می شوند.

بازدید امروز و آینده موزه

امنه سوره که در محلهٔ گویژه در سلیمانیه قرار دارد و امروز یکی از بزرگ ترین جاذبه های گردشگری این شهر به شمار می رود. بر پایه چند منبع مستقل گردشگری، ورودی موزه رایگان است و ساعات بازدید تقریبی آن حدود ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر، شش روز هفته (با تعطیلی روز جمعه) گزارش شده — اما چون هیچ صفحهٔ رسمی دولتی یا موزه ای این ساعت ها را با قطعیت اعلام نکرده، بهتر است پیش از سفر آن ها را از منابع محلی نیز تأیید کنید. بر پایه گزارش کردستان کرونیکل، این موزه سالانه حدود ۵۹ هزار بازدیدکننده — از جمله دانش آموزان، دانشجویان، حدود ۳۰۰۰ گردشگر خارجی و هیئت های دیپلماتیک — را میزبانی می کند. بازدید از تالار آینه و سلول های زندان می تواند تجربه ای سنگین و احساسی باشد؛ بسیاری از گزارش های سفر آن را یکی از تکان دهنده ترین اما مهم ترین مقاصد سلیمانیه برای درک تاریخ معاصر کردستان توصیف کرده اند.

گالری تصاویر

۱ / ۵

پرسش های متداول

امنه سوره که پیش از موزه شدن چه بود؟

از ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۱ این مجموعه مقر شمالی ادارهٔ امنیت عمومی وزارت کشور عراق در دوران صدام حسین بود؛ ساختمانی که طرحش در آلمان شرقی طراحی و در سال ۱۹۸۵ تکمیل شده بود و ابتدا به دروغ به عنوان یک ادارهٔ کشاورزی معرفی شده بود. دانشجویان، ملی گرایان کرد و دیگر مخالفان سیاسی در آن جا زندانی و شکنجه می شدند.

در جریان قیام ۱۹۹۱ در این جا چه گذشت؟

در جریان نبرد سلیمانیه، نیروهای امنیتی عراق این مجموعه را دژ نهایی خود ساختند. پس از حمله ای حدودا دو ساعته، پیشمرگه آن را تصرف کرد؛ بر پایه گزارش ها میان ۷۰۰ تا ۸۰۰ نفر از پرسنل امنیتی کشته شدند، هرچند برخی سربازان وظیفه بعدها با میانجی گری مسعود بارزانی مورد عفو قرار گرفتند.

تالار آینه چیست؟

بخشی از موزه که با حدود ۱۸۲ هزار تکه آینه به یاد کردهای کشته شده در عملیات انفال، و ۴۵۰۰ چراغ به نشانهٔ روستاهای ویران شدهٔ کردستان، پوشیده شده است — یکی از تکان دهنده ترین و شناخته شده ترین بخش های امنه سوره که.

هزینه ورودی و ساعات بازدید موزه چگونه است؟

ورود برای عموم رایگان است. بر پایه چند منبع مستقل گردشگری، موزه شش روز هفته (تعطیل جمعه) و تقریبا از ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر باز است؛ اما چون هیچ صفحهٔ دولتی رسمی این ساعت ها را اعلام نکرده، بهتر است پیش از سفر آن ها را محلی هم تأیید کنید.

بازدیدکنندگان امروز چه چیزی در موزه می بینند؟

تالار آینه، سلول های اصلی زندان با متن ها و طرح های برجای مانده از زندانیان، و در محوطهٔ بیرونی تجهیزات نظامی به غنیمت گرفته شده از ارتش عراق سابق — از جمله تانک تی-۵۵، نفربر ام.تی-ال.بی مجهز به ضدهوایی، خودروی رزمی ب.ام.پی-۱ و هاوتزر دی-۳۰ — کنار دیوارهای سوراخ سوراخ شده از گلولهٔ نبرد ۱۹۹۱.